براکی‌تراپی یا پرتودرمانی داخلی

براکی‌تراپی یا پرتودرمانی داخلی روشی است که در آن منبع رادیواکتیو به‌طور موقت یا دائمی در داخل یا بسیار نزدیک تومور قرار می‌گیرد. این روش امکان رساندن دوز متمرکز به بافت هدف و کاهش تابش به بافت‌های سالم اطراف را فراهم می‌کند و ممکن است به‌تنهایی یا همراه پرتودرمانی خارجی، جراحی یا درمان دارویی به‌کار رود.

این درمان برای چه بیمارانی مناسب است؟

براکی‌تراپی در برخی سرطان‌ها مانند پروستات، دهانه رحم، رحم، واژن و در موارد منتخب پستان یا سایر تومورها کاربرد دارد. مناسب‌بودن آن به محل و مرحله بیماری، اندازه تومور، درمان‌های قبلی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد؛ بنابراین انتخاب این روش فقط پس از بررسی پرونده، معاینه و تصویربرداری توسط متخصص انجام می‌شود.

مراحل انجام براکی‌تراپی

براکی‌تراپی با برنامه‌ریزی اختصاصی، کنترل تصویری و رعایت اصول ایمنی پرتویی انجام می‌شود.

  • ارزیابی و تعیین اندیکاسیون

    بررسی نوع و مرحله سرطان، تصویربرداری، درمان‌های قبلی و وضعیت عمومی بیمار برای اطمینان از مناسب‌بودن براکی‌تراپی.

  • آماده‌سازی و تصویربرداری

    ارائه دستورهای آمادگی، بی‌حسی یا بیهوشی در صورت نیاز و استفاده از سونوگرافی، CT یا MRI برای تعیین موقعیت دقیق هدف.

  • جای‌گذاری اپلیکاتور یا کاتتر

    قرار دادن ابزار مخصوص در داخل یا نزدیک تومور توسط تیم درمان، با توجه به محل بیماری و نوع تکنیک.

  • طراحی دوز و اجرای درمان

    محاسبه سه‌بعدی توزیع دوز توسط متخصص و فیزیک پزشکی و انتقال کنترل‌شده منبع رادیواکتیو به اپلیکاتور.

  • خارج‌کردن ابزار و پیگیری

    خارج‌کردن اپلیکاتور در روش موقت، ارائه دستورهای مراقبتی و ارزیابی عوارض و پاسخ درمان در مراجعات بعدی.

تعداد جلسات یا مدت درمان

تعداد جلسات و مدت هر جلسه به نوع سرطان و روش براکی‌تراپی بستگی دارد. درمان با دوز بالا (HDR) معمولاً در چند جلسه کوتاه انجام می‌شود؛ درمان با دوز پایین (LDR) ممکن است چند ساعت یا چند روز نیاز به بستری داشته باشد و در روش دائمی، دانه‌های بسیار کوچک در بدن باقی می‌مانند. برنامه دقیق برای هر بیمار جداگانه تعیین می‌شود.

عوارض احتمالی و مراقبت‌ها

عوارض به ناحیه درمان و دوز بستگی دارند و می‌توانند شامل درد یا حساسیت موقت، خستگی، علائم ادراری یا گوارشی و در براکی‌تراپی لگنی ترشح یا ناراحتی موضعی باشند. بیشتر عوارض قابل‌کنترل‌اند؛ داروها و مراقبت‌های توصیه‌شده را دقیق انجام دهید و تب، خونریزی، درد شدید یا علائم تازه را سریعاً به تیم درمان اطلاع دهید.

نقش دکتر معصومی در مسیر درمان

دکتر خاطره معصومی با بررسی گزارش پاتولوژی، تصویربرداری و درمان‌های قبلی، مناسب‌بودن براکی‌تراپی را ارزیابی می‌کند. نوع منبع، دوز و تعداد جلسات با همکاری تیم فیزیک پزشکی و در صورت نیاز سایر متخصصان تعیین می‌شود و وضعیت بیمار در طول درمان و پیگیری‌ها تحت نظر قرار می‌گیرد.

روش‌ها و تجهیزات مرتبط

براکی‌تراپی می‌تواند به روش دوز بالا (HDR)، دوز پایین (LDR)، پالسی یا کاشت دائمی انجام شود. اپلیکاتورها، کاتترها، دستگاه افترلودر، منابع ایریدیوم یا ید و تصویربرداری CT، MRI یا سونوگرافی برای جای‌گذاری و محاسبه دقیق دوز به‌کار می‌روند. انتخاب روش به نوع تومور و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد.

سوالات متداول

آیا براکی‌تراپی دردناک است؟

خود تابش احساس نمی‌شود، اما جای‌گذاری اپلیکاتور یا کاتتر ممکن است ناراحتی ایجاد کند. بسته به محل درمان از بی‌حسی، بیهوشی یا داروهای کنترل درد استفاده می‌شود.

آیا پس از براکی‌تراپی بدن رادیواکتیو می‌ماند؟

در براکی‌تراپی موقت، پس از خارج‌شدن منبع تابش در بدن باقی نمی‌ماند. در کاشت دائمی، میزان تابش به‌تدریج کاهش می‌یابد و تیم درمان دستورهای ایمنی لازم درباره فاصله با کودکان و افراد باردار را ارائه می‌کند.

چند جلسه براکی‌تراپی لازم است؟

تعداد جلسات به نوع سرطان، روش HDR یا LDR، دوز تجویزشده و درمان‌های همراه بستگی دارد. برنامه ممکن است از یک جلسه تا چند جلسه متغیر باشد و فقط پس از طراحی درمان مشخص می‌شود.

پس از درمان چه زمانی می‌توان به فعالیت روزانه برگشت؟

بسیاری از بیماران پس از یک دوره کوتاه استراحت به فعالیت‌های معمول برمی‌گردند، اما محدودیت‌ها به محل درمان و نوع بی‌حسی یا بیهوشی بستگی دارد. دستورهای ترخیص و زمان مراجعه بعدی را دقیق رعایت کنید.

بازبینی پزشکی و هماهنگی مراجعه

نویسنده و بازبینی پزشکی: دکتر خاطره معصومی، متخصص رادیوتراپی و آنکولوژی — آخرین بازبینی: ۱۱ مرداد ۱۴۰۵.
برای بررسی شرایط، از طریق تماس با مطب، واتساپ یا دکمه رزرو نوبت اقدام کنید.