ایمونوتراپی یا ایمنی‌درمانی سرطان

ایمونوتراپی یا ایمنی‌درمانی روشی برای تقویت یا هدایت سیستم ایمنی بدن علیه سلول‌های سرطانی است. این درمان برای همه سرطان‌ها مناسب نیست و انتخاب آن به نوع تومور، مرحله بیماری، ویژگی‌های مولکولی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.

این درمان برای چه بیمارانی مناسب است؟

ایمونوتراپی در برخی سرطان‌ها مانند ملانوما، سرطان ریه، کلیه، مثانه و بعضی تومورهای دارای نشانگرهای زیستی مشخص کاربرد دارد. مناسب‌بودن آن به نوع و مرحله سرطان، نتایج پاتولوژی و آزمایش‌های مولکولی، درمان‌های قبلی، بیماری‌های خودایمنی و وضعیت عمومی بیمار وابسته است؛ بنابراین نسخه واحدی برای همه بیماران وجود ندارد.

مراحل انجام ایمونوتراپی

مسیر درمان با ارزیابی دقیق آغاز می‌شود و در طول دریافت دارو به‌طور منظم پایش خواهد شد.

  • ارزیابی اولیه و تأیید تشخیص

    بررسی پاتولوژی، مرحله سرطان، درمان‌های قبلی، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی.

  • آزمایش‌های پایه و نشانگرهای زیستی

    انجام آزمایش خون و در صورت نیاز بررسی PD-L1، MSI/dMMR یا سایر نشانگرهای مرتبط با نوع سرطان.

  • انتخاب دارو و برنامه اختصاصی

    انتخاب نوع داروی ایمنی‌درمانی، نحوه دریافت و فاصله دوره‌ها بر اساس شواهد پزشکی و شرایط بیمار.

  • دریافت درمان

    دریافت دارو طبق برنامه در مرکز درمانی و بررسی علائم حیاتی و واکنش‌های احتمالی حین یا پس از درمان.

  • پایش پاسخ و عوارض

    پیگیری بالینی، آزمایش‌های دوره‌ای و تصویربرداری برای ارزیابی پاسخ و شناسایی زودهنگام عوارض ایمنی‌محور.

مدت و نحوه دریافت ایمونوتراپی

ایمونوتراپی ممکن است به‌صورت تزریق وریدی، تزریق زیرجلدی یا در برخی موارد به شکل خوراکی دریافت شود. فاصله و تعداد دوره‌ها به نوع دارو، نوع سرطان، پاسخ درمان و عوارض بستگی دارد و پس از هر دوره با معاینه و آزمایش‌های لازم بازبینی می‌شود.

عوارض احتمالی و مراقبت‌ها

ایمونوتراپی می‌تواند عوارض ایمنی‌محور ایجاد کند؛ از جمله خستگی، بثورات یا خارش پوست، اسهال، اختلال تیروئید، التهاب ریه یا کبد. شدت عوارض متفاوت است. تب، تنگی نفس، اسهال مداوم، زردی یا هر علامت تازه را سریعاً گزارش کنید و بدون نظر پزشک کورتون یا داروی جدید مصرف نکنید.

نقش دکتر خاطره معصومی در مسیر درمان

دکتر خاطره معصومی به‌عنوان متخصص رادیوتراپی و آنکولوژی، مدارک و مرحله بیماری را بررسی می‌کند، نیاز به آزمایش‌های نشانگر زیستی را ارزیابی می‌کند و در هماهنگی با تیم درمان درباره مناسب‌بودن ایمونوتراپی تصمیم می‌گیرد. پایش پاسخ درمان و شناسایی زودهنگام عوارض بخش مهم این مسیر است.

آزمایش‌ها و روش‌های مرتبط

پیش از شروع و در طول درمان ممکن است آزمایش خون، بررسی عملکرد کبد، کلیه و تیروئید و تصویربرداری درخواست شود. در برخی سرطان‌ها آزمایش‌هایی مانند PD-L1، MSI-H/dMMR یا بار جهشی تومور می‌توانند به انتخاب درمان کمک کنند. ایمونوتراپی ممکن است به‌تنهایی یا همراه شیمی‌درمانی، درمان هدفمند یا رادیوتراپی تجویز شود.

سوالات متداول

آیا ایمونوتراپی همان شیمی‌درمانی است؟

خیر. شیمی‌درمانی مستقیماً بر سلول‌های در حال تقسیم اثر می‌گذارد، اما ایمونوتراپی سیستم ایمنی را برای شناسایی و مقابله با سرطان فعال یا هدایت می‌کند. نوع عوارض این دو درمان نیز متفاوت است.

چه مدت طول می‌کشد تا پاسخ درمان مشخص شود؟

زمان پاسخ به نوع سرطان و دارو وابسته است. پزشک با معاینه، آزمایش‌ها و تصویربرداری در فواصل مشخص پاسخ را ارزیابی می‌کند؛ بنابراین نتیجه را نمی‌توان صرفاً بر اساس علائم روزانه قضاوت کرد.

آیا همه بیماران سرطانی می‌توانند ایمونوتراپی بگیرند؟

خیر. انتخاب درمان به نوع و مرحله سرطان، نشانگرهای زیستی، وضعیت عمومی، بیماری‌های خودایمنی، پیوند عضو و درمان‌های قبلی بستگی دارد و باید توسط تیم انکولوژی انجام شود.

کدام علائم نیاز به تماس فوری با پزشک دارند؟

تنگی نفس، درد قفسه سینه، تب، اسهال شدید یا مداوم، ضعف غیرعادی، سردرد شدید، گیجی، زردی پوست یا چشم و کاهش ادرار باید سریعاً به تیم درمان گزارش شوند.

منابع معتبر پزشکی و خدمات مرتبط

منابع بازبینی پزشکی: National Cancer Institute — Immunotherapy to Treat Cancer؛ American Cancer Society — Cancer Immunotherapy؛ ESMO Patient Guide — Immunotherapy Side Effects. نویسنده و بازبین پزشکی: دکتر خاطره معصومی، متخصص رادیوتراپی و آنکولوژی — تاریخ بازبینی: ۱۱ مرداد ۱۴۰۵. این مطالب جایگزین ارزیابی فردی پزشک نیست.

برای بررسی شرایط و هماهنگی مراجعه

برای بررسی مدارک و مناسب‌بودن ایمونوتراپی، از صفحه تماس با ما شماره‌های مطب و لینک واتساپ را ببینید یا نوبت آنلاین رزرو کنید.